Dzisiaj jest Piątek. 24 listopada 2017.
Imieniny obchodzą Jan, Roman, Flora.

Zagrożenia pożarowe w powiecie

1. Charakterystyka powiatu sieradzkiego

1.1. Położenie geograficzne

Powiat sieradzki położony jest w zachodniej części województwa łódzkiego. Geograficznie leży na Nizinie Wielkopolskiej, w dolinie rzeki Warty. Powiat obejmuje obszar 1491 km2, tj. 8,2 % województwa oraz 0,48 % powierzchni kraju. Jest jednym z 23 powiatów województwa łódzkiego, największym pod względem powierzchni (mapa w zał.) [1].

Powiat sieradzki objęty jest rejonem działania Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Sieradzu. Graniczy od zachodu z województwem wielkopolskim i z jego powiatami: kaliskim i ostrzeszowskim, od północy powiatem tureckim, a od wschodu z powiatami: zduńskowolskim, łaskim, a od południa z wieluńskim i wieruszowskim [2].

1.2. Stan i struktura demograficzna [1]

Obszar powiatu sieradzkiego zamieszkiwało w końcu 1999r. 125 641 osoby (125659 osób stan na 31.12.1998r.) tj. 4,7 % ludności województwa i 0,3 % ludności kraju, z których 54469 osób zamieszkuje w 4 miastach. Od 1998 notuje się ubytek ludności.

Wskaźnik urbanizacji mierzony odsetkiem ludności miejskiej jest niski i kształtuje się na poziomie 43,7 % (w województwie 65 %, w kraju 62 %).

Na wsi zamieszkuje 70,5 tys. osób, tj. 56,3 %.

Średnia gęstość zaludnienia w powiecie wynosi 84 osób/km2 i jest to wskaźnik znacznie niższy od średniej w kraju - 124 osoby/km2 i od średniej w województwie - 146 osób/km2. Gęstość na obszarach wiejskich (bez miast) jest jeszcze niższa i waha się 34 osób/km2 w gminie Klonowa do 68 osób/km2 w gminie Błaszki. W miastach wskaźnik gęstości kształtuje się odpowiednio: Sieradz - 889 osób/km2, Błaszki 1514 osób/km2 , Warta 330 osób/km2, Złoczew 240 osób/km2 .

 

 

ludnosc wg_miejsca_zamieszkania

 

Rys. 1. Ludność wg miejsca zamieszkania

 

 

1.3. Podział administracyjny [1]

Powiat sieradzki podzielony został na 11 jednostek administracyjnych samorządu terytorialnego, z czego 1 to miasto, 3 to miasta i gminy, 7 to gminy. Na terenie powiatu znajduje się 289 sołectw oraz 393 miejscowości wiejskich.

 

Tablica 1. Podział administracyjny powiatu

  Lp.  

Miasto

Gmina

  Powierzchnia  

[km2]

  Miejscowość     Ludność  
1    Błaszki - m. i gm.   202 65 16184
2  Brąszewice - gm.  106 43 4606
3 Brzeźnio - gm. 129 34

6614

4 Burzenin - gm. 119 32 6180
5  Goszczanów - gm.

123

30 6175
6 Klonowa - gm. 95 18 3250
7 Sieradz - gm. 182 37 9725
8 Sieradz - m. 51 - 44850
9 Warta - m. i gm. 253 68 14020
10 Wróblew - gm. 113 36 6472
11 Złoczew - m. i gm. 118 30 7565

 


1.4. Ukształtowanie, rzeźba terenu i wody powierzchniowe [1]

      Na ukształtowanie powierzchni znaczący wpływ miały zlodowacenia plejstoceńskie zwłaszcza stadiału warciańskiego. Wśród osadów polodowcowych dominują piaski, gliny i żwiry stanowiące morenę denną.

 

Znaczny obszar powiatu posiada mało urozmaiconą rzeźbę terenu określaną jako płasko równinną (spadki do 1o) oraz niskofalistą i niskopagórkowatą (spadki 1-3o). Różnica wysokości względnej nie przekracza tu 25 - 30 m. Tylko niewielkie obszary w południowo - wschodniej i środkowej części powiatu zaliczyć można do typu rzeźby falistej i pagórkowatej (spadki 3 - 5o).

 

Przeważająca część powiatu jest położona na wysokości 140-170 m n.p.m. Najniższy punkt znajduje się w okolicy wsi Zaspy Miłkowskie (m. i gm. Warta) i wynosi 116 m n.p.m. a najwyższy w rejonie wsi Kolonia Chajew (gm. Brąszewice ) i osiąga 198 m n.p.m.

 

Przez teren powiatu sieradzkiego przepływa jedna z większych rzek Polski - Warta. Długość jej na terenie powiatu sieradzkiego wynosi 71 km.

 

Na rzece Warcie pomiędzy 504 km jej biegu ( miasto Warta) a 484 km ( miejscowość Skęczniew woj. wielkopolskie ) zlokalizowany jest zbiornik wodny zaporowy " Jeziorsko" o pojemności całkowitej 202,8 mln. m3. Powierzchnia terenu zalewowego wynosi 42,3 km2 .Pozostałe rzeki znajdujące się na terenie powiatu sieradzkiego stanowią dopływy rzeki Warty: Żeglina - 28 km, Oleśnica - 15,5 km, Myja - 18 km .

 

1.5. Drogi i koleje [2]

Sieć dróg w powiecie jest dobrze rozwinięta o nawierzchni bitumicznej, która zapewnia dojazd do większości miejscowości powiatu w okresie całego roku.

Ważniejsze drogi przebiegające przez teren powiatu:

drogi krajowe

- trasa nr 14 Złoczew - Łódź,

- trasa nr 12 Kalisz - Złoczew,

- tras nr 45 granica państwa - Złoczew,

- trasa nr 83 Turek - Sieradz.

drogi wojewódzkie

- trasa nr 480 Sieradz - Widawa,

- trasa nr 479 Sieradz - Zadzim,

- trasa nr 449 Błaszki - Ostrzeszów,

- tras nr 710 Błaszki - Łódź.

Główne kolejowe szlaki komunikacyjne to:

-szlak kolejowy Łódź - Zduńska Wola - Sieradz - Kalisz - Ostrów Wielkopolski.

 

1.6. Przemysł i usługi

Przemysł jest drugim ważnym działem gospodarki powiatu, który stanowi o jego funkcji rolniczo-przemysłowej. Struktura gałęziowa przemysłu obejmuje wiele sektorów, a wachlarz produkowanych asortymentów jest bardzo zróżnicowany. Udział poszczególnych sektorów zarówno w skali województwa, jaki i kraju nie jest znaczący, chociaż niektóre branże mają istotną i liczącą się wielkość produkcji.

Na terenie powiatu występują następujące sektory: naftowy, włókienniczy, odzieżowy, wyrobów skórzanych, farmaceutyczny, surowców mineralnych i materiałów budowlanych, elektroniczny, samochodowy (produkcja przyczep i naczep), chemiczny, metalowy oraz drzewny.

 

1.7. Rolnictwo [1]

Rzeźba terenu i warunki klimatyczne są korzystne dla rozwoju rolnictwa. Użytki rolne zajmują 107,6 tys. ha, (z czego 89,7 % stanowi własność sektora prywatnego, a 10,3 % sektora publicznego) co stanowi 69,2 % ogólnej powierzchni gruntów. W strukturze użytków rolnych grunty orne zajmują 81,3 %, łąki i pastwiska 18,0 %, a sady 0,7 %.

Lasy zajmują w powiecie 27,5 tys. ha tj. 17,8 %.

Liczba indywidualnych gospodarstw rolnych wynosi 13,6 tys. W powiecie sieradzkim jest duża ilość gospodarstw rolnych prowadzących wielokierunkową produkcję. Średnia wielkość gospodarstwa rolnego wynosi 8,9 ha.

 

1.8. Lasy [1]

1.9.1. Ogólna charakterystyka

Powiat sieradzki należy do mało zasobnych w lasy, a jego lesistość wynosi 17,8 % (kraj 27,8 %, w woj. 20,2 %). Lasy zajmują powierzchnię około 27 tys. ha, w tym 34 % stanowią lasy prywatne, a 66 % lasy państwowe.

Najwyższa lesistość występuje w gminach: Brąszewice, Klonowa i Złoczew, najmniej lasów znajduje się natomiast w gminach: Goszczanów, Warta i Wróblew.

W składzie gatunkowym lasów sieradzkich dominuje sosna, której udział wynosi prawie 87 %, a następnie: brzoza, grab (6 %), olcha (4 %), dąb, jesion, klon (2 %), pozostałe (osika, topola, świerk, jodła) około (1 %).

W strukturze wiekowej dominują lasy młodszych klas wieku, tj. I, II i III klasy wieku. Lasy te stanowią ponad 67 % wszystkich lasów zlokalizowanych na terenie powiatu sieradzkiego.

Zasobność drzewostanów w przeliczeniu na 1 ha w lasach powiatu sieradzkiego wynosi średnio około 140 m3. Występuje tu jednak bardzo duże zróżnicowanie pomiędzy zasobnością w lasach państwowych i lasach prywatnych. Zasobność ta w lasach państwowych wynosi, bowiem około 180 m3, gdy w lasach prywatnych zaledwie 80 m3.

Dla wszystkich lasów nie stanowiących własności Skarbu Państwa opracowane zostały uproszczone plany urządzania lasów. Stanowią one podstawę do prowadzenia w tych lasach racjonalnej i planowej gospodarki leśnej. Utworzono komputerowy bank danych o stanie lasów i zasobach leśnych powiatu, obejmujący dane dotyczące wszystkich lasów prywatnych. Pozwoli to na bardziej efektywne prowadzenie nadzoru nad gospodarką w lasach tej kategorii własności.

Powierzchnia lasów powoli, lecz systematycznie ulega zwiększeniu dzięki zalesianiu corocznie gruntów nieprzydatnych do rolniczego użytkowania oraz nieużytków. W ostatnich latach na terenie obejmującym granice obecnego powiatu sieradzkiego corocznie zalesia się ponad 100 ha takich gruntów (w 1995 r. –56,0 ha, w 1996 r. - 68,7 ha, w 1997 r. – 120,4 ha, w 1998 r. – 113,0 ha i w 1999 r. – 155,2 ha ogółem w latach 1995 -1999 - 457,3 ha).

Utrzymanie takiego tempa zalesień w latach następnych zależy przede wszystkim od możliwości udzielania pomocy finansowej właścicielom zalesianych gruntów. Znacząca jest podaż gruntów przeznaczanych do zalesienia. Obserwuje się również duże zainteresowanie zalesieniami wśród rolników użytkujących gleby niskich klas bonitacyjnych.

1.9. Zagrożenie pożarowe

Krajowy System Ratowniczo - Gaśniczy (KSRG) jest to zespół przedsięwzięć organizacyjnych, szkoleniowych, materiałowo - technicznych i finansowych, obejmujących prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych, miejscowych zagrożeń oraz organizację i kierowanie działaniami ratowniczymi, skupiającymi jednostki ochrony przeciwpożarowej oraz służby, inspekcje, straże, instytucje oraz inne podmioty, które dobrowolnie w drodze umowy cywilno - prawnej zgodziły się uczestniczyć w działaniach ratowniczych odtworzeniowych. KSRG stanowi integralną część systemu bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Starosta powiatu w ramach posiadanych uprawnień określa zadania KSRG na terenie powiatu, koordynuje jego funkcjonowanie, kontroluje wykonanie zadań, a w sytuacjach nadzwyczajnego zagrożenia, zdrowia lub środowiska kieruje tym systemem. Starosta wykonuje swoje zadania w zakresie KSRG przy pomocy Zespołu ds. Ochrony Przeciwpożarowej i Ratownictwa, który w przypadku powstania klęski żywiołowej lub innego zagrożenia życia, zdrowia lub środowiska noszącego znamiona kryzysu, staje się Powiatowym Zespołem Reagowania Kryzysowego.

1.10.1. Zabudowa miejska.

W powiecie sieradzkim leżą cztery miasta : Sieradz, Błaszki, Warta, Złoczew. Główne skupiska ludności znajdują się w miastach, gdzie zamieszkuje ok. 60 % osób z całego powiatu. Charakteryzują się one zwartą zabudową murowaną. Rozpatrując problem zabudowy pod względem wysokości należy stwierdzić, że poza miastem Sieradz nie występują nigdzie budynki wysokie. Dominujące miejsce w zabudowie miejskiej zajmują średnio wysokie do czterech kondygnacji bloki mieszkalne oraz budynki jednorodzinne.

Przeważająca część budynków w Błaszkach, Warcie i Złoczewie to niskie domy jednorodzinne, występujące przeważnie w skupiskach osiedlowych. Cechą charakterystyczną tego rodzaju budownictwa jest to, że są to większości obiekty nowe budowane nowoczesną technologią przy użyciu materiałów niepalnych. Stare dzielnice miast posiadają budynki przeważnie jedno - trzy kondygnacyjne. Wszystkie te obiekty zbudowane są częściowo z materiałów niepalnych o pokryciu dachowym wykonanym z papy, eternitu lub blachy. Taki rodzaj zagospodarowania przestrzennego jest korzystny ze względu na zagrożenia pożarowe. Poważnym problemem wpływającym na zwiększenie się zagrożenia pożarowego jest ograniczony dostęp do budynków na osiedlach mieszkaniowych spowodowany brakiem odpowiedniej infrastruktury, a szczególnie złym rozwiązaniem dróg wewnętrznych i parkingów. Dotyczy to w poważnym stopniu osiedli mieszkaniowych powstałych na terenie miasta Sieradza w latach 70-tych i 80-tych. System przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego został oparty na sieci hydrantów podziemnych i naziemnych. Zarówno brak odpowiednich oznakowań, spowodowanych wandalizmem lub zaniedbaniem administratorów jak i blokowanie dostępu przez parkujące pojazdy samochodowe w znacznym stopniu utrudnia lokalizację hydrantów. Inny problem stanowią obiekty zabytkowe i stare kamienice, których rozwiązania budowlane mogą mieć wpływ na zwiększenie zagrożenia pożarowego, a w szczególności:

- duże przestrzenie strychowe służące jako magazyn różnych materiałów,

- stare instalacje elektryczne,

- drewniane klatki schodowe.

1.10.2. Wiejskie jednostki osadnicze

Na terenie powiatu sieradzkiego znajduje się 393 miejscowości wiejskich. Rozmieszczenie osadnictwa wiejskiego jest przestrzennie zróżnicowana: najgęstsza sieć osad występuje w gminach Błaszki, Warta, Sieradz a najrzadsza w Klonowej i Brąszewicach. Osadnictwo wiejskie charakteryzuje dość gęsta sieć małych i średnich miejscowości o przeciętnej 180 mieszkańców na 1 wieś, w województwie łódzkim 183 mieszkańców, a w kraju 259. Rozpiętość zaludnienia waha się od 40 do ponad 1000 mieszkańców. Charakterystyczne formy - typy wsi to ulicówki, owalnice i rzędówki. W dolinie Warty są wsie olęderskie a na terenach leśnych powstały wsie rozproszone. W przeważającej części budynki na terenach wiejskich są murowane, a pokrycia dachowe łatwopalne są rzadkością.

Najczęstszymi pożarami, jakie powstają na tych terenach są:

O suche trawy,

O pożary płodów rolnych - zboże na pniu,

O słoma po kombajnie,

O pożary budynków inwentarsko - składowych,

O pożary budynków mieszkalnych,

O pożary maszyn rolniczych.

1.10.3. Czynniki kształtujące zagrożenie pożarowe obszarów leśnych

Pod pojęciem zagrożenia pożarowego lasu rozumie się istnienie takich warunków, przy których możliwe jest powstanie niekontrolowanego procesu spalania wymagającego zorganizowanej akcji do jego likwidacji.

Zagrożenie pożarowe lasu kształtują następujące czynniki:

1) możliwości pojawienia się zarzewia ognia zdolnego do zapalenia pokrywy gleby,

2) rodzaj i charakter materiałów palnych, znajdujących się w miejscach pojawiania się zarzewia ognia, ich ilość i rozmieszczenie na powierzchniach leśnych,

3) warunki meteorologiczne determinujące wilgotność pokrywy gleby i innych materiałów znajdujących się w lesie oraz powietrza, a przez to decydujące o możliwości palenia się lasu.

Zasadnicze znaczenie ma czynnik pierwszy, bowiem mimo sprzyjających warunków pożar nie powstanie, o ile nie pojawi się zarzewie ognia.

O występowaniu czynników kształtujących zagrożenie pożarowe naszych lasów decydują w szczególności:

a) pora roku a przede wszystkim zaleganie pokrywy śnieżnej,

b) wiek i skład gatunkowy drzewostanów oraz rodzaj pokrywy gleby,

c) intensywność zabiegów gospodarczych i sposobów użytkowania drzewostanów,

d) sieć dróg komunikacyjnych i nasilenie ruchu na drogach i liniach kolejowych,

e) atrakcyjność turystyczna i obfitość płodów runa leśnego,

f) rozmieszczenie zakładów przemysłowych oraz osad ludzkich wśród lasów,

g) inne warunki lokalne.

Największe zagrożenie pożarowe występuje w okresie zarania zimy i wiosny. W czasie tym szczególnie podatne na zapalenia są lasy, w których występują znaczne ilości łatwopalnych materiałów, takich jak: opadłe listowie, pozostałości poeksploatacyjne, chrust, sucha roślinność dna lasu, a w szczególności trawy i wrzosy.

W miarę rozwoju roślin runa leśnego, mniej podatnych na zapalenie dzięki znacznej zawartości wody, zagrożenie pożarowe lasu maleje.

Miesiące letnie są okresem pełnej wegetacji roślin. Silne promieniowanie słoneczne w tym czasie wzmaga jednak zagrożenie pożarowe lasu, szczególnie na siedliskach boru suchego, boru świeżego i boru mieszanego świeżego, gdyż powoduje wysychanie roślin runa leśnego.

W okresie jesiennym charakteryzującym się niższymi temperaturami i większymi na ogół wilgotnościami powietrza, co hamująco wpływa na proces parowania, następuje zmniejszenie zagrożenia pożarowego lasu.

Bardzo ważnym czynnikiem kształtującym zagrożenie pożarowe lasu w poszczególnych porach roku są warunki meteorologiczne. Od nich przede wszystkim zależy podatność na zapalenie materiałów palnych znajdujących się w lesie. Zasadnicze znaczenie mają:

a) opady atmosferyczne,

b) prędkość i kierunek wiatru,

c) natężenie promieniowania słonecznego,

d) temperatura powietrza,

e) wilgotność powietrza.

1.10.4. Kryteria klasyfikacji obszarów leśnych do kategorii zagrożenia pożarowego [10]

Przy kategoryzacji lasów uwzględnia się warunki przyrodniczo-leśne oraz średnie wartości występowania pożarów lasu - ich liczbę, warunki klimatyczne określone współczynnikiem hydrotermicznym Sielaninowa, jak też wskaźniki zanieczyszczenia powietrza emisjami przemysłowymi. Ustala się trzy kategorie zagrożenia pożarowego lasu dla nadleśnictw, parków narodowych oraz lasów innych właścicieli, położonych w zasięgu administracyjnym tych jednostek, określone sumą punktów przyznanych za poszczególne kryteria:

I kategoria - duże zagrożenie pożarowe lasu z sumą punktów w przedziale od 34 do 55,

II kategoria - średnie zagrożenie pożarowe lasu z sumą punktów w prze dziale od 16 do 33,

III kategoria - małe zagrożenie pożarowe lasu z sumą punktów poniżej 15.

Zaliczanie obszarów leśnych do kategorii zagrożenia pożarowego dokonuje się w planach urządzania lasu i planach obrony parków narodowych.

1.10.5. Zasady określania stopnia zagrożenia pożarowego lasu (ZPL)

Na podstawie wilgotności ściółki leśnej, wilgotności powietrza oraz współczynnika opadowego określa się bieżący stopień zagrożenia pożarowego lasów.

W tablicy 7 przedstawono parametry wilgotności ściółki i powietrza odpowiadające odpowiednim stopniom zagrożenia pożarowego.

 

Tablica 7. Parametry wilgotności ściółki i powietrza według stopnia ZPL

 

 

Stopnie ZPL


Wartości wilgotności mierzone

o godzinie w [ % ]

900 1300
  ściółki     powietrza     ściółki     powietrza  

Brak zagrożenia

0

0-60

61-75

96-100

0-100

0-40

41-75

86-100

0-100

Zagrożenie małe

I

0-40

41-60

86-95

0-95

0-30

31-40

66-85

0-85

Zagrożenie duże

II

0-20

21-40

76-85

0-85

0-15

16-30

51-65

0-65

Zagrożenie katastrofalne

III

0-20 0-75 0-15 0-50

 

 

progi wilgotnosci_sciolki 

 

Rys. 2. Progi wilgotności ściółki (Wś w %) i powietrza (Wp w %) przy określaniu stopni zagrożenia pożarowego

 

      Określanie stopnia zagrożenia pożarowego w godzinach wskazanych na schemacie przedstawionym na rys. 2 wykonywane jest przez jednostki Lasów Państwowych w strefach prognostycznych [4].

      Najbardziej niebezpieczny jest III stopień zagrożenia pożarowego z uwagi na bardzo niski stopień wilgotności ściółki i powietrza. Wiąże się z tym bardzo duże prawdopodobieństwo powstania pożaru od najmniejszego źródła zapalenia.

 

      Materiał opracował mł. kpt. Kubiak Adam